2009 Yerel Seçimleri Değerlendirmesi

secim_partiler2Beni tanıyan arkadaşlar bilirler. Maç ya da benzeri, heyecanla takip edilen şeyleri izlemekten pek hazzetmem. Ama benim izlediğim, maçtan daha çok zevk veren ve birkaç yılda bir olduğu için “azalan marjinal faydalar” yasasına tabi olmayıp verdiği haz hep aynı kalan birşey var; seçim.

Seçim sonuçlarında Türkiye’nin her ilini, hatta belli başlı illeri ilçe ilçe takip etmek müthiş keyifli birşey. İlginçtir, en alakasız yerlerin bile önceki seçimlerde aldığı oyları noktası virgülüne hatırlıyor olmama ben bile şaşırıyorum bazen. Bu seçimlerde de herşeyi hazırladım ve seçim yasaklarının kalktığı andan başlayarak sabaha kadar Ntvmsnbc’nin sayfasından, elim refresh butonunda, seçim sonuçlarını dakika dakika izledim. Şimdi bu seçimlerle ilgili yorum ve değerlendirmelerimi paylaşmak istiyorum.

Seçim sonuçlarını paylaşmadan önce, şunu belirtmek isterim ki belirli bir partiye dair particilik yapmak gibi sıradan bir yaklaşım yerine, seçimlerde ilk bakışta görünmeyen ve bazı enteresan, ironik detaylardan bahsedeceğim.

Partiler arasındaki sol, sağ vs. gibi geleneksel ayrımların giderek ortadan kalktığını her seçimde daha net hissediyoruz. Bizim ülkemizde var olan (bu seçimde pek hissedilmese de) demokrasi bariyeri %10 barajı da yıllarca partiler arasında çok enteresan ittifakların kurulmasına, garip işbirliklerine yol açtı. Bununla fitili ateşlenen partiler arası ittifak kavramı, hele de belediye seçimlerinde “partiye değil adama oy veririm” anlayışıyla da pekişince çok tuhaf hallere bürünebiliyor.

Malatya Belediyesi

Bu seçimlerde en enteresan ittifaklardan biri de memleketim Malatya’da yaşandı. Bundan iki dönem önce, Refah Partisi’nin kadrolu adayı A. Münir Erkal’ı devirmek için MHP daha ılıman bir aday gösterdi ve bu adaya Malatya’da aşağı yukarı %20 oy potansiyeline sahip CHP’li kesimden (büyük çoğunluğunu Aleviler oluşturuyor) azımsanmayacak bir oy alarak belediye başkanı oldu. Belediye başkanlığı süresince de hiçbir ayrım yapmayan bu adamı halk sevdi ancak AKP’nin asıl büyük çıkışını yaptığı seçimlerde koltuğunu kaptırdı. Geçen seçimde Malatya’nın Alevi/Solcu kesiminden MHP’ye gelen destek herkesi adeta çoke etmişti ama bence bu işin çivisinin çıkması bu son seçimde olmuştur.

Bu seçimde M. Yaşar Çerçi, Saadet Partisi’nden aday oldu. Ciddi bir oy da aldı ancak kazanamadı. Şimdi bu ifadeyi bazı terimleri açıklayarak yeniden yazalım. İslamcı bir partiyi (AKP) devirmek için daha İslamcı bir parti (SP) eski bir ülkücüyü (M. Yaşar Çerçi) aday gösterdi; bu aday AKP’ye oy vermeyecek kadar radikal İslamcılar’dan, ülkücülerden ve Alevi/Sol kesimden oy aldı. Bu cümle zaten herşeyi, açıklamaya yeter, yorum yapmıyorum.

Ceketin siyasi literatürdeki yeri

Ben daha lise yıllarındayken Malatya belediye seçimlerinde Ahmet Münir Erkal’ın sarf ettiği rivayet edilen bir sözün ileride siyasi tarihimize geçeceğini hiç tahmin etmezdim. Rivayet o ki yukarıda da sözünü ettiğim M. Yaşar Çerçi’nin adaylığı döneminde “Malatya’dan benim ceketim girse kazanır” demiş Erkal. Üç dönem üstüste seçilmiş olmanın verdiği kendine güvenin de payı var olmalı. Ancak seçimden sonra Çerçi’nin seçimi kazanmasından sonra ülkücülerin belediye binasının önüne bir ceket asmasının ardından Erkal’in kalp krizi geçirdiği ve hastaneye kaldırıldığı söylendi. Doğrumudur bilemem ama ceket meselesinin bugün de bir mesele olarak kaldığı bir gerçek.

Urfa’da geçen dönem AKP’den aday olan Eşref Fakıbaba, bu seçimlerde partisinden aday gösterilmedi. Bunun üzerine bağımsız aday olunca AKP’liler, “biz Urfa’da ceketi aday göstersek kazanırız” dediler (ki bu basın yayın organlarına da yansıdı) ancak seçimi Fakıbaba kazandı. Ben onun yerinde olsam güzel bir ceket diktirip parti genel merkezine postalardım. Bu olay artık bazı oyların çantada keklik olmadığını göstermesi bakımından değerlidir.

Kaleler Düşmedi

Başbakan ve yakın çevreleri seçimden önce dört kaleyi alacağını açıkça ilan etmişti. Bunlar İzmir, Tunceli, Diyarbakır ve Çankaya’ydı. Buralarda AKP inanılmaz bir çalışma yaptı ama sonuç değişmedi. Hatta bu çalışmalar, İzmir ve Diyarbakır’da mevcut olan partileri değil düşürmek, o partilerin oy oranlarını ciddi bir şekilde artırdı.

Sallanan Kale

AKP’nin ya da daha genel manasıyla İslamcı kesimini kalelerinden olarak bilinen Üsküdar, bu seçimde az kalsın CHP’ye gidiyordu. Sandıkların yarısı açıldığında bir ara öyle bir an gelmişti ki, CHP ile AKP arasında küçük farklar vardı hatta CHP yer yer öne geçiyordu. Sebebi de İslamcı kesimin oyları AKP ile SP arasında bölüşülmüştü. Seçimin sonlarına doğru AKP farkı açarak seçimi aldı almasına ama ya ilginç olan olsaydı? Ya Üsküdar’ı CHP alsaydı? Bu da siyasi tarihimize geçecek enteresan vakalardan biri olurdu herhalde.

Var mı benden dominantı?

Bu seçimlerde en enteresan sonuçlardan biri de yurdumun en köşede kalmış ilinden, Hakkari’den geldi. DTP %80 oy alarak belediye seçimini kazandı. Hiçbir parti hiçbir ilde bukadar yüksek oy oranına erişemedi. Kaldı ki Hakkari gibi küçük bir ilde dışarıdan gelenlerin oy oranlarına etkisi daha büyük oluyor ve Hakkari asker, polis vs. açısından ciddi bir Hakkarili olmayan nüfusu da barındırıyor. Yani, bu durumda Hakkarili olmayanların oylarını hesap dışı bırakırsak seçimde DTP, Hakkarililer’in oylarının kabaca %95’inden fazlasını almış.

Karadeniz’in suyu hep mi tersine akar?

Çoğunlukla sağ eğilimli olduğu bilinen Trabzon’da AKP’nin en popüler olduğu, her yerde belediyeleri aldığı bir dönemde CHP seçimi açık farkla kazanmıştı.  Trabzonlu bir arkadaşım da “ha bu başbakan Rizelidur onun için oy vermeduler” diye bir espriyle açıklamaya çalışmıştı durumu. Gelin görün ki, AKP’nin birçok ildeki belediyeleri kaybettiği 2009 seçimlerinde ise AKP’nin başka partiden aldığı iki belediyeden biri Trabzon oldu.

Zeybek oynamanın dengeye etkisi

Aydın da seçimlerde enteresan sonuçlar çıkan ülkelerden biriydi. CHP, MHP ve AKP sırasıyla %26.03, %25.42 ve %25.05 oy aldılar. Bir şehirde seçmen bukadar mı dengeli dağılır.  Aydın haritada bir yeşil, bir kırmızı bir sarı oldu durdu. Aydındaki seçim sonuçlarını anlık takip etmenin, son dakikaya kadar var olan halen değişme ihtimalinin verdiği keyfi anlatmak imkansız. En sonunda da CHP’li kadın aday Özlem Çerçioğlu kazandı.

İttifaklar zinciri ve merkez partisi

Seçimlerde CHP’nin pozisyonu da enteresan bir yerde idi. Sağcıların solcu diye, solcuların sağcı diye eleştirmesine rağmen halen %23 oy alan bu parti ittifakları, destekleşmeleri ve jestleriyle belki de Türkiye’nin çatı partisi diyebileceğimiz bir yerde duruyor. Bunu ilgimden ya da sevgimden değil, sandıktan çıkan enteresan oy kombinasyonlarına bakarak söylüyorum.

Ankara’da seçim sonuçlarında CHP’nin aldığı oylara baktığımız zaman geçen seçimde CHP, SHP ve DTP’nin oylarının toplamını almış. Zaten SHP girmedi ve DTP de binde bilmemkaç oy aldı. Buradan SHP ve DTP kitlesinin Ankara’da Murat Karayalçın’ı desteklediğini söyleyebiliriz. Benzeri İstanbulda da gerçekleşti, DTP’lilerden Kılıçdaroğlu’dan hatırı sayılır bir oy desteği geldi.

Gelin görün ki, Manisa ve Balıkesir de AKP’ye karşı CHP ve MHP işbirliği yapmıştı ve seçimi de kazandılar. Rize’nin Çamlıhemşin ilçesinde de ÖDP ve CHP ortak bir adayı bağımsızdan gösterdi ve seçimi kazandılar. Daha onlarca örnek var. Buradan şuna gelmek istiyorum ki, o nasıl altı ok ki hem MHP ile, hem DTP ile, hem ÖDP ile, hem SP ile (ve burada sayamadığım diğerleri) oy alışverişi yapabiliyor. Şundan adım gibi eminim, bu partilerden birer kişi getirip okey masası bile kuramazsınız ama siyasetin hesaplaşma alanı olarak sandıkta hepsi aynı partiyle işbirliği yapabiliyor. Şu çıkarımı yapıyorum; aslında bu ülkenin insanları birbirinden çok da uzak değil, en azında bir araya gelemez değil sadece getirmeyi beceremiyorlar.

Sonuç olarak izleyip yorum yapması dışında hiçbir fayda sağlamayacak ve yine hiçbir değişikliğe neden olmayacak bir seçim daha geçirdik.  “Gelen, gideni aratmasın da” diyerek oy verdik ve ilçelerimizin, şehirlerimizin ve metropollerimizin muhtarlarını bir kez daha seçtik. Hayırlı uğurlu olsun.

Paylaşma seçenekleri:

    2 thoughts on “2009 Yerel Seçimleri Değerlendirmesi”

    Leave a Reply

    Your email address will not be published. Required fields are marked *